Тасмола мәдениеті біздің заманымызға дейінгі VIII–III ғасырлар аралығында Қазақстанның орталық және солтүстік аймақтарында өркендеген ежелгі көшпелі тайпалардың тамаша археологиялық мұрасы. Бұл мәдениет қола дәуірінен темір дәуіріне өту кезеңінде дамып, қазақ даласының тарихи-мәдени қалыптасуында маңызды орын алады.
Тасмола мәдениетінің пайда болуы. Орталық Қазақстанда алғашқы тасмола типтес обалар салына бастады. Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасу кезеңі.
Мәдениеттің гүлдену дәуірі. Ірі обалар кешендерінің құрылысы. Металл өңдеу технологияларының дамуы және ат жабдықтарының жетілдірілуі.
Тасмола мәдениетінің соңғы кезеңі. Көршілес тайпалармен белсенді байланыстар. Кейінгі сақ-скиф мәдениеттерімен үйлесім кезеңі.
Тасмола мәдениеті негізінен Орталық Қазақстанның Сарыарқа аймағында, Есіл және Нұра өзендерінің таралған. Негізгі ескерткіштер Қарағанды, Ақмола облыстарында орналасқан.
Бронзалық және темірден жасалған қанжар, садақ ұштары, найза жүздері. Көшпелілердің әскери өнерінің дамығандығын көрсетеді.
Алтын мен күмістен жасалған сырға, білезік, алқа тәрізді әшекейлер. Жануарлар стилінде безендірілген заттар.
Саздан жасалған әртүрлі пішіндегі ыдыстар, ою-өрнекті ыдыстар. Күнделікті тұрмыс пен рәсімдік мақсаттарға арналған.
Үзеңгілер, жүгендер, ер тоқымдары. Тасмола көшпелілері аттың маңызды рөл атқарғанын дәлелдейді.
Ауыл шаруашылық құралдары, тері өңдеу үшін пышақтар, әртүрлі металл бұйымдар. Көшпелі өмір салтының ерекшеліктерін көрсетеді.
Тасты үйінділермен жабылған жерлеу кешендері. Кейбір обалардың диаметрі 50 метрге жетеді. Әлеуметтік иерархияны көрсетеді.
Тасмола тайпалары негізінен жылқы, қой, ешкі, сирақ бағып, көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан. Ат олардың тұрмысында ерекше орын алды.
Ептілік пен қарулы күресті қажет ететін аңшылық тасмола көшпелілерінің өмірінің маңызды бөлігі болды. Жауынгерлік дәстүрлері күшті дамыған.
Тері мен жүннен тігілген киімдер, металл әшекейлер, алтын-күміс бұйымдар. Жануарлар стилінде безендіру дәстүрі кеңінен таралған.
Күрделі жерлеу рәсімдері, обалар салу дәстүрі. Өлгендермен бірге аттар, қару-жарақ, әшекейлер қойылған. Аспанға және табиғат күштеріне табыну.
Бронза мен темірді өңдеу технологиясының жоғары деңгейі. Әшекей бұйымдар жасау, қару-жарақ шеберлігі жетілдірілген.
Ауызша фольклор, батырлық жырлар, музыкалық аспаптар. Әлеуметтік құрылым пен тайпалық ұйымдасу дәстүрлері қалыптасқан.
Тасмола мәдениеті қазақ халқының этногенезіндегі маңызды кезең болып табылады. Көшпелі өмір салты, мал шаруашылығы дәстүрлері, әшекей өнері кейінгі ұрпаққа мирас болып қалды.
ХХ ғасырдан бастап қазақстандық және шетелдік археологтар Тасмола ескерткіштерін зерттеуде. К. Ақышев, М. Қадырбаев, А. Марғұлан сияқты ғалымдар үлкен үлес қосты.
Тасмола мәдениеті Қазақстан территориясындағы ежелгі мемлекеттілік пен әлеуметтік ұйымдасудың қалыптасуын зерттеуде маңызды дереккөз. Ұлттық сәйкестікті қалыптастырудағы тарихи негіз.